MOTIVERENDE GESPREKSVOERING
(On)bewust (on)bekwaam: de vier leerfases tijdens een training
Door Pauline Jonker · 6 minuten lezen
Bij het leren van een nieuwe vaardigheid ga je door verschillende leerfases heen. Het is handig om die fases bij je leerlingen en bij jezelf te herkennen. Het geeft inzicht in waar je staat en helpt je om door te zetten op het moment dat het moeilijk wordt. Hieronder lees je wat de vier leerfases inhouden, met voorbeelden van deelnemers tijdens de trainingen Motiverende gespreksvoering.
FASE 1
Onbewust onbekwaam
In deze fase ben je je er niet van bewust dat je iets niet kunt. Je weet niet dat het anders kan of dat er andere manieren zijn om het aan te pakken. Soms zit er zelfoverschatting in: omdat je niet weet dat het anders kan, denk je dat je het goed doet. Dat zie je vaak bij leerlingen. Ze denken dat ze goed zijn in plannen, en op hun manier is dat ook zo. Pas als ze ontdekken waar een goede planning uit bestaat, beseffen ze dat die van hen daar niet aan voldoet.
Uit de praktijk
Na een oefening in de training bespreken we hoe belangrijk het is om niet te veel tegelijk te willen: liever één ding goed bespreken dan tien dingen half. Een deelnemer roept: 'En bedankt hè! Ik kom er nu achter dat ik mijn leerlingen echt tekort heb gedaan door in één gesprek alle onderwerpen erdoorheen te duwen.' Die 'en bedankt hè' zegt veel. Het is confronterend om te merken dat het anders had gekund. Tegelijk was ze blij dat ze het nu ontdekte, zodat ze er in volgende gesprekken haar voordeel mee kon doen.
FASE 2
Bewust onbekwaam
Je bent je ervan bewust dat je iets nog niet kunt. Op dat moment maak je de beslissing of je ermee aan de slag wilt. Dat is een belangrijk punt om met een leerling te bespreken: je weet nu dat je iets nog niet kunt, en je hebt de keuze om er wel of niet iets mee te doen. Wil je dat niet, dan kun je ook niet verwachten dat er iets verandert. Door erover in gesprek te gaan, worden leerlingen zich bewust van de gevolgen van beide keuzes en kunnen ze weloverwogen kiezen.
Uit de praktijk
Op een mbo-school begin ik een training over gesprekstechnieken met open vragen. Sander reageert: moeten we dat echt oefenen, kan er niet iets nieuws? Bij de eerste oefening doet hij nauwelijks mee. Bij de tweede wel, en hij stelt een paar goede open vragen. Zijn collega's geven ook terug dat hij veel open vragen dichtmaakt door het antwoord vast in te vullen. Sander: 'Nu ik deze feedback krijg, besef ik dat ik dat doe. Ik denk het antwoord wel te weten, of ik denk dat de vraag te moeilijk is. Zonde eigenlijk.' Waar hij eerst geen zin had om te oefenen, was hij nu blij met de feedback.
FASE 3
Bewust bekwaam
Je beheerst de vaardigheid, maar je moet er constant met je aandacht bij zijn. In het begin voelt dat onprettig. Het aanleren van iets nieuws is een uitdaging, en dat kan frustratie en onzekerheid geven. Hier komt vaak het moment waarop je wilt opgeven en terugdenkt aan de oude manier, die toch ook best werkte. Herkennen dat dit bij leren hoort, helpt om door te zetten. Doe je dat, dan gaat het steeds makkelijker en groeit je zelfvertrouwen.
Uit de praktijk
'Het lukt me even helemaal niet meer, ik klap dicht. Even een time-out.' Er gaat bijna geen training voorbij zonder zo'n uitspraak. Logisch: we oefenen met nieuwe vaardigheden, daar moet je bewust over nadenken, en dan lopen gesprekken niet vanzelf. Precies daarom oefenen we zoveel in een veilige omgeving. Een deelnemer vertelde: het hielp om uit te spreken dat ze een training deed en aan het oefenen was. Dat haalt de druk eraf, leerlingen waarderen het, en je bent er meteen een rolmodel mee.
FASE 4
Onbewust bekwaam
Je voert de vaardigheid uit zonder dat het veel inspanning kost. Je laat de structuur wat meer los, omdat het vanzelf gaat. Ook merk je in deze fase vaak dat je toe bent aan een nieuwe uitdaging. Soms ben je je er niet eens van bewust dat je ergens goed in bent, juist omdat het zo normaal voor je is geworden. Ook dan is feedback van anderen waardevol, om je bewust te worden van je eigen kwaliteiten.
Uit de praktijk
Kyra, een van de eerste deelnemers aan de training, doet mee aan een andere training. Ik luister mee bij een oefening en hoor prachtige reflecties. Ze krijgt achteraf te horen: 'Het voelde alsof ik alles aan je kon vertellen, je toonde oprechte interesse en zette me echt aan tot nadenken, terwijl het als een heel natuurlijk gesprek voelde.' Kyra's reactie: 'Ik heb er heel hard op geoefend, tijdens dit gesprek was ik er eigenlijk niet mee bezig. Het ging vanzelf.'
Deze leerfases zijn precies de reden dat mijn training Motiverende gespreksvoering uit meerdere korte bijeenkomsten bestaat, met daartussen ruimte om in de praktijk te oefenen. Aan het eind van de training zijn deelnemers in ieder geval bewust bekwaam: het gaat steeds makkelijker, het zelfvertrouwen neemt toe en ze merken effect van wat ze doen. Daardoor blijven ze oefenen en worden ze onbewust bekwaam in het voeren van gesprekken.
Als je kijkt naar het voeren van motiverende gesprekken met jouw leerlingen: in welke leerfase zit jij dan?